ĂN UỐNG ÂM DƯƠNG THEO THỰC DƯỠNG – HIỂU ĐÚNG ĐỂ ĂN CÂN BẰNG MỖI NGÀY

Trong thực dưỡng, ăn uống không đơn thuần là lựa chọn thực phẩm bổ dưỡng mà còn là nghệ thuật cân bằng âm – dương trong từng bữa ăn.

Có người thường xuyên cảm thấy lạnh, chân tay lạnh, bụng yếu, dễ đầy hơi. Ngược lại, có người hay nóng trong, khô miệng, nhiệt miệng, dễ bứt rứt. Theo quan niệm thực dưỡng phương Đông, những biểu hiện này có thể được nhìn nhận dưới góc độ mất cân bằng âm dương.

Vậy ăn thế nào để hài hòa, không quá âm cũng không quá dương?

1. Hiểu về tính âm và tính dương của thực phẩm

Theo triết lý thực dưỡng, mỗi loại thực phẩm đều mang những đặc tính âm dương tương đối.

Thực phẩm thiên âm

Thường được xem là có tính mát, nhiều nước, tạo cảm giác thanh nhẹ.

Ví dụ:

• Rau sống, dưa chuột, cà chua, rau xanh nhiều nước.

• Trái cây nhiệt đới, các loại quả mọng nước.

• Nước đá, đồ uống lạnh.

• Đường, bánh kẹo ngọt.

• Một số loại thực phẩm chế biến từ sữa.

Thực phẩm thiên dương

Thường có đặc tính đậm đặc, khô, mặn hoặc được chế biến bằng nhiệt lâu.

Ví dụ:

• Muối biển, muối hầm, tương Tamari, miso.

• Gừng, các món nướng, rang, sao.

• Thực phẩm muối lâu ngày.

• Các món kho đậm, nấu cô đặc.

Thực phẩm được xem là tương đối cân bằng

• Gạo lứt và một số loại ngũ cốc nguyên hạt.

• Rau củ theo mùa, đặc biệt là các loại rau củ nấu chín.

• Các loại đậu, hạt sử dụng vừa phải.

• Rong biển dùng với lượng phù hợp.

Lưu ý: Cách phân loại âm dương có thể khác nhau giữa các trường phái thực dưỡng. Đây là hệ thống quan niệm truyền thống, không phải cách phân loại dinh dưỡng đã được khoa học hiện đại xác nhận.

2. Cách chế biến cũng làm thay đổi tính âm dương

Một điểm rất thú vị trong thực dưỡng là cùng một loại thực phẩm nhưng cách chế biến khác nhau sẽ được nhìn nhận là mang tính âm dương khác nhau.

Ví dụ với củ cải trắng:

• Ăn sống: được xem là thiên âm hơn.

• Luộc hoặc hấp: có tính cân bằng hơn.

• Kho cùng tương, gừng và nấu lâu: được xem là thiên dương hơn.

Tương tự, gạo lứt nấu cháo nhiều nước sẽ được nhìn nhận khác với gạo lứt rang vàng rồi nấu thành trà.

Theo nguyên lý thực dưỡng, các phương pháp rang, nướng, kho lâu, làm khô và sử dụng muối thường làm món ăn thiên dương hơn. Ngược lại, ăn sống, làm lạnh hoặc chế biến nhiều nước thường được xem là thiên âm hơn.

Tuy nhiên, không nên vì muốn tăng tính dương mà ăn quá mặn, rang cháy thực phẩm hoặc hạn chế nước uống.

3. Người hay lạnh nên ăn uống thế nào?

Với người thường xuyên lạnh bụng, chân tay lạnh, dễ khó chịu khi ăn đồ sống, có thể ưu tiên:

• Ăn các món ấm, nấu chín và dễ tiêu hóa.

• Cháo gạo lứt, cháo củ sen, súp rau củ.

• Canh ngưu bàng, cà rốt, củ cải trắng.

• Một chút gừng trong món ăn nếu phù hợp.

• Hạn chế đồ uống quá lạnh nếu dễ gây khó chịu.

Điều quan trọng là ăn đủ năng lượng, chất đạm và các nhóm dưỡng chất, không chỉ tập trung vào những món được cho là mang tính dương.

4. Người hay nóng trong nên ăn uống thế nào?

Với người thường cảm thấy nóng bức, khô miệng hoặc khó chịu khi ăn món cay nóng, có thể lựa chọn:

• Rau xanh và rau củ theo mùa.

• Canh bí xanh, canh mướp, canh rau củ thanh nhẹ.

• Trái cây tươi với lượng phù hợp.

• Các món hấp, luộc, nấu canh thay vì chiên rán nhiều.

• Uống đủ nước, giảm món quá cay và quá mặn.

Không nhất thiết phải ăn thật nhiều thực phẩm được xem là âm để làm mát cơ thể. Sự điều độ vẫn là yếu tố quan trọng nhất.

5. Một bữa cơm thực dưỡng cân bằng âm dương

Một mâm cơm thực dưỡng đơn giản có thể gồm:

🍚 Cơm gạo lứt nấu mềm, có thể kết hợp một phần gạo trắng nếu cần dễ tiêu hơn.

🥕 Rau củ theo mùa hấp hoặc xào nhẹ với dầu mè.

🥢 Tempeh, đậu phụ hoặc các loại đậu để bổ sung đạm thực vật.

🍲 Canh củ sen, ngưu bàng, cà rốt hoặc rau xanh.

🌿 Một chút miso hay Tamari để tăng hương vị, nhưng không nên dùng quá nhiều muối.

Bữa ăn như vậy vừa gần gũi với tinh thần thực dưỡng, vừa có thể cung cấp đa dạng dưỡng chất khi lựa chọn khẩu phần hợp lý.

6. Ăn cân bằng âm dương không có nghĩa là ăn kiêng cực đoan

Một sai lầm thường gặp là cho rằng cơ thể lạnh thì phải ăn toàn đồ dương, còn người nóng thì phải ăn toàn đồ âm.

Thực tế, cơ thể cần đầy đủ chất đạm, chất béo, tinh bột, vitamin và khoáng chất. Việc loại bỏ quá nhiều nhóm thực phẩm có thể dẫn đến thiếu dinh dưỡng.

Đặc biệt, những biểu hiện như lạnh kéo dài, mệt mỏi, nóng bừng, sụt cân hoặc rối loạn tiêu hóa thường xuyên có thể liên quan đến tình trạng sức khỏe cần được kiểm tra, không nên chỉ giải thích bằng âm dương.

7. Nguyên tắc ăn uống thực dưỡng nên nhớ

Ăn đúng mùa – Ăn đa dạng – Ăn vừa đủ – Chế biến phù hợp – Lắng nghe cơ thể.

Không phải thực phẩm càng âm càng xấu, cũng không phải càng dương càng tốt. Theo tinh thần thực dưỡng, điều đáng hướng đến là sự hài hòa và điều độ.

Một bữa cơm giản dị với ngũ cốc, rau củ, đạm thực vật và cách nấu phù hợp đôi khi chính là lựa chọn dễ duy trì nhất.

Vườn Chay tin rằng, ăn uống lành mạnh không bắt đầu từ những nguyên tắc quá khắt khe mà từ việc hiểu thực phẩm, hiểu cơ thể và chăm chút từng bữa ăn mỗi ngày.